خبرگزاری مهر – نوسانات اقلیمی یکی از ویژگیهای طبیعی است که بر اثر ناهنجاریهایی در روند پارامترهای هواشناسی از جمله بارندگی و دما حاصل می شود. خشکسالی ها نشانه روشنی از این نوسانات هستند که بسیاری از مناطق به ویژه نواحی خشک و نیمه خشک دنیا را با شدتهای زیاد هر چند سال یکبار در برمی گیرند. در کشور ما نیز که با این مشکل رو به رو است، ستاد خشکسالی معاونت علمی ریاست جموری به دنبال راهکارهای علمی و فناورانه برای مبارزه با این پدیده است.

خشکسالی بر خلاف خشکی که یک پدیده دائم و ویژگی ذاتی برخی از مناطق جهان است پدیده موقت است که تحت عنوان انحراف و کمبود مقدار آب در یک منطقه نسبت به میانگین درازمدت آن منطقه شناخته می شود.

در این راستا ستاد توسعه فناوری آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست در معاونت علمی فناوری ریاست جمهوری در پی یافتن راهکارهایی برای برون رفت از آسیب ها و چالش های خشکسالی و تغییر اقلیم است؛ از این رو گروه دانش و فناوری خبرگزاری مهر، با “فرود شریفی” قائم مقام این ستاد گفتگویی انجام داده است که در پی می آید:

* ستاد توسعه فناوری آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست با چه هدفی تشکیل شده و چه اقداماتی در دست انجام دارد؟

– دکتر فرود شریفی: ستاد توسعه فناوری آب، خشکسالی، فرسایش و محیط زیست با هدف ایجاد هماهنگی و هم افزایی بین نهادهای علمی، فناوری، اقتصادی و فرهنگی فعال کشور در زمینه فناوری‌های راهبردی به منظور نیل به چشم‌انداز بیست‌ساله، بسترسازی و توسعه فعالیت‌های مربوط به فناوری‌ مرتبط، کاربردی کردن و تجاری سازی نتایج حاصل از تحقیق، استقرار الگوی بومی از همکاری وسیع ملی با مشارکت دولت، بنگاه‌های خصوصی، نهادهای علمی- تحقیقاتی و بهره‌مندی از ابزارهای توسعه فناوری (از جمله مالکیت فکری، حمایت‌های مالی و پولی) و ارتباطات بین‌الملل در هر یک از فناوری‌ها تشکیل شده است. در این ستاد ۵ کارگروه شامل کارگروه آب، کارگروه مقابله و سازگاری با خشکسالی و تغییر اقلیم، کارگروه فرسایش خاک و حافظت خاک و رسوب، کارگروه محیط زیست و کارگروه جدیدی تحت عنوان انتشارات و مستندسازی یافته های فناوری مشغول به فعالیت هستند؛ همچنین اعضای این کارگروهها را متخصصان دانشگاهی و دستگاههای اجرایی از وزارتخانه های نیرو، جهاد کشاورزی و وزارت علوم، وزارت بهداشت و وزارت نفت و نیز اساتید و محققان حقیقی تشکیل می دهند و افرادی از انجمن های علمی و شرکتهای دانش بنیان نیز در این مجموعه حضور دارند؛ به طور کل می توان گفت این مجموعه به دنبال سیاستگذاری و ارزیابی و تقویت زیرساخت ها در جهت تولید و تجاری سازی محصولات فناورانه مرتبط با محورهای مورد بحث است.

* هم اکنون برای بحث خشکسالی و بحران کم آبی چه محورهایی مورد بررسی در این کارگروه است؟

– در حوزه اقدامات بلند مدت، طرحهای محوری متعددی را می توان مطرح کرد. بعنوان مثال ترویج روشهای استحصال رطوبت هوا و هدایت به سمت درختان، شکارشبنم، سطوح آبگیر باران، انتقال آب بین حوضه ای، آب مجازی، هدایت ابر، یونیزاسیون، باروری ابر و آب مغناطیسی از جمله این طرح ها است؛ همچنین در این ستاد طرح هایی چون استفاده آبهای غیر متعارف، پساب، آب دریا مانند آب خزر، زه آب و تحقیق روی گونه های بومی گیاهی، درختی و نژادهای دامی مقاوم به خشکی مورد مطالعه و بررسی است.

بازچرخانی آب و استفاده از آبهای غیر متعارف مانند پساب ها، تحقیق روی کاهش تبخیر نزولات و تبخیر از مخازن، تحقیق استفاده از دستگاههای آب شیرین کن با انرژی بادی و خورشیدی، تولید گیاهان خوراکی دریایی(جلبک ها) و یا گیاهان علوفه ای با استفاده از آب دریا مانند گیاه سالیکورنیا و نیز تمرکز بر تولید و انتقال کشت های موجود به مناطقی که دارای منابع کافی آب یا منابع استراتژیک هستند از دیگر مواردی است که در دستور کار قرار دارد.

در این راستا  اولین قدم ازدیاد منابع و جلوگیری از فرسایش است؛ براین اساس برای بهینه سازی منابع موجود اقداماتی مدنظر قرار گرفته شده است؛ برای مثال هم اکنون بیش از ۶۰ درصد تلفات بهره وری آب داریم که باید به نقطه بیشینه منطقی و ممکن برسد و یا اینکه در زمینه تولید محصولات کشاورزی با ۳۰ درصد ضایعات تولید روبه رو هستیم که باید به حداقل برسد. میزان تولید به ازای یک متر مکعب آب مصرفی کمتر از یک کیلوگرم است که باید به بیش از ۲٫۵ کیکوگرم برسد. در همین حال باید در این زمینه علاوه بر پیش بینی، نسبت به ایجاد سازگاری نیز اقدام کرد؛ اما محورهای مهم دیگر که مرتبط با موضوعات فرسایش و محیط زیست مطرح می شود نیز مربوط به ریزگرد، آلودگی هوا و حفاظت خاک و کنترل رسوب است که از زوایای فناوری به آن پرداخته خواهد شد. به این معنی که چه فناوریهایی به کار گرفته شود تا به‌کمک آن معضلات را کم کرده و شرایط بهتری ایجاد شود.

*در این زمینه تاکنون چه کارهایی انجام شده است؟

– مثلا به عنوان نمونه، اقدامات مقدماتی تهیه یک سری اطلس های ملی برای ارائه اطلاعات منسجم کشوری به دستگاههای اجرایی و محققان در دستور کار قرار گرفت تا با هدایت کار، اطلاعات پراکنده در گوشه و کنار بلا استفاده نماند؛ پروژه های مطالعاتی و کاربردی مرتبط با بارش، دما و باد و هوا در دستور کار قرار گرفت؛ در زمینه اقلیم نیز برروی سازگاری، مقابله و تغییر اقلیم کار شده و در مورد محیط زیست نیز روی آلودگی هوا، خاک، آب، دریاچه ها